Türkçe İngilizce Almanca Rusça Azerice Arapça Arapça Arapça

Tiroid xərçəngi Ameliyatından Next
müalicələr

 

 

Əməliyyat, tiroid hastalıklarının müalicə əhəmiyyətli bir müalicə seçeneğinin. Ancaq, tək müalicə üsulu deyildir; sadəcə, xərçəng riski iynə biyopsisi ilə qəti olaraq müəyyən olunmuş xəstələrdə, əməliyyat tək seçenektir. Köhnədən, az qala bütün tiroid hastalıklarının müalicəsində tək variant əməliyyat idi, ancaq, artıq, müasir tibb, ameliyatı yalnız məhdud sayda xəstədə istifadə edilməsi lazım olduğunu və xəstələrin çoxunda ameliyatsız müalicələr üstün edilməsini zəruri və mümkün kılıyor. Ölkəmizdə, təəssüf ki, hələ də, tiroid hastalıklarının az qala hamısının müalicəsində "qəti müalicə üsulu" olaraq əməliyyat təqdim edilir və uygulanıyor. Halbuki, bəzi tiroid xəstəliklərində əməliyyat qətiliklə yapılmamalıdır. Bundan başqa, əməliyyat, bir çox problemi də bərabərində gətirməkdədir. Ameliyat SIRASINDA VƏ YA sonrasında ORTAYA çıxa SORUNLARI: 1) qanama: Xüsusilə, qanama əməliyyat sonrasında durmayarak ağciyərləri və hava yollarını doldurub tıkaması, 2) Travma: Xüsusilə, əməliyyat zamanı boyun'un həddindən artıq gerilmresi nəticəsində boyun fıtığı riski, 3) Ümumi anesteziya əsnasında gırtlağa yerləşdirilmiş anesteziya tüpünün Boyun və ses tellerinden tahriş və ödem etməsi (zamanla düzelir), 4) Ağrı: Ameliyat sonra xüsusilə ilk 6-12 saatda əməliyyat yerində ağrı oluşabilir (kifayət qədər ağrı kəsici istifadə bu problem əhəmiyyətli dərəcədə giderilir), 5) Audio Kaybı: Ameliyat əsnasında ses tellerine gedən sinirleri kəsilməsi, koparılması və ya hasarlanması nəticəsində gırtlağın içindəki səs telləri çalışamaz, iflic olur. Audio kısıklığı, səs itkisi, yuxu apnesi və hətta ölümə qədər gedən komplikasyonlar ortaya çıxır. 6) Kalsium bezelerinin çıxarılması Ameliyat əsnasında tiroidin arxa daxili üzünə yapışıq, basdırılmış olan kalsium bezelerinin (paratiroid bezeyi) çıxarılan tiroid dokusu ilə birlikdə alınması və sümük əriməsinə səbəb olması 7) Boyun və ətrafdakı dokulara zərər verilemesi: Bu cür çətinliklər tiroid kanserlerinin tiroid ətrafındakı damar, sinir və gırtlağı Gec nəticəsində ameliyatta bu xərçəngi hamısını çıxarma qayğısı səbəbiylə ola bilər. Bundan başqa, kanserr olmayan tiroid xəstəliklərində bu növdən bir problemin meydana çıxması adətən kifayət qədər olamayan təcrübəyə bağlı ola bilər. 8) Kalıcı Kesik İzi Boyun bölgəsində ameliyata bağlı kəsi izi (kolye keşişi), 9) Tiroid Krizi Zehirli guatr ameliyatlarında tiroid böhranı ortaya çıxması: Tiroid krizinde xəstənin atəşi birdən yüksəlib 42 dərəcəyə qədər çıxa bilər, ürək ritmi irəli səviyyədə bozulur.Nedeni, qana birdən çox yüksək doza tiroid hormonu karışmasıdır. Bu halda xəstənin ölümü söz mövzusu olabilir.10) Anestezi problemləri: Tiroid ameliyatında anesteziya çox əhəmiyyətlidir və ümumiyyətlə bu ameliyata xas durum, ilaçlar, texniki və material istifadə olunur. Xüsusilə zəhərli guatr ameliyatında xəstənin ürəyinin dayanması (fibrilasyon) görünə. 11) Hırsız sümük sendorumu: Xüsusilə zəhərli gautr ameliyatı zamanı özünü müəyyən edər, bir hafat qədər "sürebilir. Yaxşı müalicə edilmezse xəstə ürək problemləri səbəbiylə kaybedilebilir. HERKESTE BU MOMPLİKASYONLAR ÇIKAR MI? Bu komplikasyonların hamısı hər xəstədə ortaya çıxmaz. Bundan başqa, tiroid Cerrahisi mövzusunda təcrübə, təhsil və kifayət qədər məlumata malik olan tiroid cerrahları bu bu komplikasyonların oluşmaması üçün lazım olan bütün tədbirləri bilir, alır və bu komplikasyonların çıxmasına icazə vermir. Yenə də lazımlı olmadıqca tiroid ameliyatlarının həll lazımdır. TİROİD Cerrah Tibbdə ekspertlik üçün diplom şərtdir, ancaq, tiroid Cerrahisi kimi bir üst ekspertlik (eksperti) sahəsində tək başına diplom lazımi təcrübə və informasiyanın verməz. Tiroid cərrahı; ümumi cərrahı diplomasının üstünə endokrin Cerrahisi və ayrıca da tiroid Cerrahisi sahəsində xüsusi maraq, təhsil, təcrübə və kafi bilgiyle təchiz edilmiş olmalıdır. Qaldı ki, hal-hazırda tiroid cerrahları yalnız tiroid və paratiroid Cerrahisi ilə əlaqədar ameliyatlar etməkdədir. Xərçəng OLMAYAN TİROİD xəstəliklərindən Ameliyat texnikası: İndiki vaxtda, xərçəng olmayan bir tiroid xəstəliyinə bağlı əməliyyat yapılacaksa, üstün edilən əməliyyat texnikası Near Total Tiroidektomi 'dir. Köhnədən Subtotal Tiroidektomi və ya Lobektomi edilər, hastaya da əməliyyat sonrasında "Tiroid'in hamısını almadım, bir qismini bıraktım, bıraktığım bölüm sənə kifayət tiroid hormonu çıxarmağa kifayət edər, dərman kullanmana ehtiyac yoxdur" şəklində açıklanırdı. Əməliyyat sonrasında dərman kullanmayan və bu şəkildə buraxılan tiroid dokusundan yenidən nodül və ya zəhərli guatr ortaya çıxmaqda, xəstə 2. və hətta 3. dəfə əməliyyat olmaq məcburiyyətində kalabilmektedir. Sıxlıqla tiroid xəstəliyinin, xüsusilə də nodüllerin əməliyyat sonrasında tekrarlaması (nüksetmesi) söz mövzusu olduğu üçün köhnədən edilən Subtotal Tiroidektomi və ya Lobektomi artıq üstün edilmiyor, amma ölkəmizdə hələ də ən məşhur edilən əməliyyat şekillerinin. Xərçəng OLMAYAN TİROİD xəstəliklərindən Ameliyat sonrasında İLAÇ KULLANIMI VƏ TAKİP: Hansı səbəbdən əməliyyat edilirse edilsin, ameliyatta çıxarılan tiroid doksunun çıxardığı tiroid hormonu qədər, yaxud bir az daha çoxu hastaya hap (tablet) olaraq verilmeli, ömür boyunca da istifadə etməsi lazım olduğu açıklanmalıdır. Səslərin bu tiroid hormonu gündə tək bir dəfə səhər ac qarnına alınır. Əməliyyat sonrasında hastaya lazımdırsa ayrıca kalisyum takviyesi də şərtdir. Bu tiroid hormonu kontrolsüz və standart bir doza olaraq verilə; xəstənin ihtiyacına görə və daha sonra müntəzəm olaraq ediləcək idarə muayene və qan ölçümlerinde əldə edilən qan dəyərlərinə görə bu tiroid hormon hapı dozum (miqdarı) ayarlanır. Bu hormon həbi ilk verildiğinde kifayət qədər də olsa daha sonra ya çox ya da az gəlir, çünki bədəndə olagelen değişklikler tiroid hormonuna olan ehtiyacı azaldır və ya çoğaltır. Məhz bu səbəbdən doza nizamı üçün xəstənin nəzarət muayeneleri yaptırması şərtdir. Bu muayene ömür boyunca sürmək məcburiyyətindədir. Bu muayenelerin sıxlığı, xəstənin və xəstəliyin vəziyyətinə görə 2-12 ay arasında dəyişir. Bu gerçək də göstərir ki, "Ameliyat ol kurtul, ameliyatsız müalicədə ömür boyu dərman istifadə etmək və kontrole gitmen lazımdır" şəklindəki şərhlər doğru, əxlaqi və elmi deyildir. Bir yakınınızın, komşunuzun əməliyyat sonrasında dərman kullanmaması bu tibbi gerçəkləri dəyişdirməz; dərman istifadə etməyişi və ya kontrollere gitmeyişi və ya kontrole dəvət edilmeyişi o yakınınızın və ya komşunuzun sorunudur, tibbi yöndən doğru deyildir. TİROİD kanserine Ameliyat Hər tiroid kanserine əməliyyat ilə tiroid bezesinin tümünün əvəzi olaraq çıxarılması məcburidir. Xərçəngi növünə görə değişmek üzrə əməliyyat sonrasında ediləcək müalicələr ilə xərçəng müalicəsi tamamlanır. TİROİD kanserine Ameliyat texnikası Tiroid kanserinin ameliyatı; tiroid bezesinin və ətrafındakı linfa düğümlerinin tək bir dəfədə çıkarılmasıdır (tibbi adıyla total tiroidektomi və regional lenfadenektomi). Tiroid nodülü ameliyatlarından əvvəl incə iynə biyopsisi edilməsi, nodülde xərçəng olub olmadığının anlaşılmasına xidmət edər. Beləcə, ameliyata daxil olmadan əvvəl, xəstə, xərçəng olmayan nodül ameliyatına mı yoxsa kanserli nodül ameliyatına mı girəcəyini bilir, tibbi və cərrahı hazırlıqlar ona görə edilər, xərçəng isə yuxarıda göstərilən xərçəng əməliyyat texnikası ibarətdir. Ameliyatta çıxarılan kanserli toxuma patoloji uzmanınca çox ətraflı incelenmeli və hesabatda bu təfsilatı bildirilməlidir. Bu məlumatlar; tiroid kanserinin cinsi, xərçəngi hamısının çıxıb çıkmadığı, xərçəngi öz kapsülünü keçib hçmediği, xərçəngi tiroid zarını keçib geçmediği, xərçəngi tiroid içində başqa bir odak meydana oluşturmadığı, linfa düğümlerine və damarlara sıçrama olub olmadığı, tiroid ətrafındakı damar, sinir və Adele dokusuna sıçrama olub-olmadığı, bəzi genetik incelemeler'den ibarətdir. Incə iynə biyopsisi nəticəsində xərçəng olduğunun müəyyənləşdirilməsi hastaya ən uyğun şəraitdə əməliyyat edilməsi imkanı verir. Bundan başqa, daha əvvəldən iynə biyopsisi edilmiş və ya edilməmiş olsun, hər tiroid ameliyatı əsnasında sürətli mikroskopik araşdırma (frozen) edilməsi uyğun olar. Əməliyyat zamanı sürətli mikroskopik araşdırma ilə xəstədə xərçəng olub olmadığı ortaya qoyulduqdan sonra ameliyatı genişletilip tiroid bezesinin tümünün çıxarılması ən uyğun cərrahı strategiyalar. Xərçəng ameliyatlarında, tiroidin ətrafındakı linfa düğümleri də alınmalı və xərçəngi bu düğümlere sıçrayıp sıçramadığı ortaya konmalıdır. Əməliyyat sonrasında ediləcək digər müalicələrdə və takipte bu mövzu çox əhəmiyyət daşıyır. Əməliyyat sonrasında xərçəng olduğu aydın olan və tiroid bezesinin bir qismi çıkarılmadan bırakılmış xəstələrdə; xərçəngi ölçüsünə bakılmaksızın ikinci bir əməliyyat tiroid bezesinin geriyə qalan hissəsi və ətrafdakı linfa düğümleri tamamilə çıkarılmalıdır. Bu strategiya təqib edildiyində; boyun bölgəsinin bir qulaqdan digərinə boydan boya kəsilərək linfa düğümlerinin çıxarılması ameliyatı (boyun diseksiyonu) edilməsinə əksəriyyətlə ehtiyac qalmayacaqdır. Əks halda, qeyri-kafi əməliyyat və qeyri-kafi radyoaktif iyot müalicəsi sonra qısa müddətdə tiroid xərçəngi linfa düğümlerine və bədənin digər bölgələrinə yayılır və xəstənin müalicə şansı azalır, daha sonra ediləcək müalicə kifayət qədər təsirli olmaya bilər. Əməliyyat sonrası TEDAVİ Tiroid kanserilerinde tək başına əməliyyat ilə müalicə edilə bilməz; əməliyyat sonrasında ediləcək müalicələr ən azı əməliyyat qədər əhəmiyyətli və hayatinin. Papiller Xərçəng və Folliküler Kanser'de Ameliyat sonralar Müalicə: xəstədə tiroid bezesi tamamilə çıkarıldıktan sonra xüsusi olaraq güllə ilə zırhlanmış bir xəstəxana otağında xəstələrə yüksək doza radyoaktif iyot (İYOT-131) ibarətdir. Beləcə əməliyyat əvvəlində, əməliyyat zamanı və əməliyyat sonrasında tiroid bölgəsində qalan və bədənin başqa yerlərinə dağılmış olan "xərçəng hüceyrelerinin" aradan qaldırılması amaçlanır. Əgər tiroid xərçəngi başqa bir yerə getmiş və orada "yayılma" yapmışsa bu vəziyyətdə daha da yüksək doza radyoaktif iyot-131 uygulamaktadır ibarətdir. Xəstələrin əməliyyat sonrasında radyoaktif iyot-131 müalicəsi əvvəlində bütün bədənini tarama və taxıban yüksək doza müalicə verdikdən sonra bütün bədəni bir dəfə daha tarama daha qəti nəticələr verməkdədir. Müalicə dozum 150 mci '(MİLİKÜRİ) nin altında olmamalıdır. Lazım olan hadisələrdə aradan 6 ay keçdikdən sonra yenidən yüksək doza iyot-131 verilə bilər. Veriləcək cəmi dozum sərhədi ümumiyyətlə cəmi 2000 mCi ətrafındadır. Ancaq, bədəninin hər yerinə xərçəng yayılmış və həyatı təhlükə girmiş bir xəstədə bu sərhəd aşılabilir. Lenf BEZELERİNE Yayılmış PAPİLLER TİROİD kanserine NƏ bilər? Bəzi merkezlerde papiller xərçəng olduğu İİAB ilə və ya əməliyyat zamanı saptanan xəstələrə tiroid ameliyatı əsnasında və ya sonra bir də boyun ameliyatı edilərək tək tərəfli və ya cüt tərəfli linfa bezeyi də "temzilenmektedir". Linfa bezelerine yayılmış papiller kanserlere bu proqram artıq gedərək tərk edilməkdə; linfa bezelerine yayılmış papiller kanserlere belə tiroidin tamamilə çıkarılmasından sonra yüksək doza iyot-131 müalicəsi tətbiqi edilməkdədir. Çünki papiller kanserleri əksəriyyəti iyot-131'i çox yüksək nisbətdə tutmaktadır. ESKİ müzakirə edilən GÖRÜŞ Uzun illər davam edən müzakirələrdə papiller və folliküler tiroid kanserlerinin ameliyatında tiroidin ancaq bir qismini almaq, "bir parçasını buraxaraq bunun hastaya lazımlı tiroid hormonu salgılamasını" gözləmək savunulurdu. Ayrıca, bu xəstələrə yüksək doza iyot-131 müalicəsi də tətbiq olunması zəruri olmadığı söylenirdi. Bu proqram artıq qəbul görmür, xərçəngi yayılmasına və müalicənin təsirinin azalmasına, gecikmesine olur. YENİ ANLAYIŞI Bu yaklaşımın yanlış olduğu, xərçəngi növünə bakılmaksızın tiroid bezesinin tamamilə çıxarılması, papiller və folliküler xərçəngə xərçəng ölçüsü nə olursa olsun mütləq yüksək doza radyoaktif iyot-131 tətbiq olunması lazım olduğu "tecrübelerle" aydın olmuşdur. TİROİD Xərçəng AMELİYATINDA TİROİD BEZESİ tümden ÇIKARILMAK ZORUNDA Midir? Bəli. Lazım olsa ikinci əməliyyat mütləq edilməlidir. Xərçəngi ölçüsü nə olursa olsun tiroid bezesi bütündən çıkarılmalıdır. Əks halda daha sonra uygulanacak müalicələr səmərəli olmaz. Ölkəmizdə məşhur dəfə üstün edildiyi şəkliylə, ilk ameliyatla tiroid bezesinin çoxunu çıxardıb geriyə qalan hissəsini aşağı doza radyoaktif iyot-131 ilə yandırmaq ikinci əməliyyat qədər təsirli bir variant sunmaz. Medüller Xərçəngə Ameliyat Sonrası Müalicə: Bu xərçəng növünün də bir neçə alt qrupu olmaqla birlikdə müalicə strategiyasına əməliyyat sonra yenə radyoaktif iyot-131 ilə işarəli yüksək doza MIBG istifadə edilməkdədir. Burada ən mühüm xüsus, xəstədə tiroid xaricindəki bölgələrdən salgılanan digər hormon və hormon bənzəri maddələrin də müalicə planı içinə daxil edilməsidir. Anaplastik Xərçəngə Ameliyat Sonrası Müalicə: Bu xəstələrdə xəstənin durmuna və diaqnoz edilmə evresine görə, əməliyyat sonrasında radyoterapi və kemoterapi seçimləri nəzərə alınır. TİROİD Xərçəng xəstəliklərindən Ameliyat sonrasında İLAÇ KULLANIMI VƏ TAKİP Ameliyatta çıxarılan tiroid doksunun çıxardığı tiroid hormonu qədər, yaxud bir az daha çoxu hastaya hap (tablet) olaraq verilmeli, ömür boyunca da istifadə etməsi lazım olduğu açıklanmalıdır. Səslərin bu tiroid hormonu gündə tək bir dəfə səhər ac qarnına alınır. Əməliyyat sonrasında hastaya kalsium takviyesi də şərtdir. Bu tiroid hormon, kontrolsüz və standart bir doza olaraq verilə; xəstənin ihtiyacına görə və daha sonra müntəzəm olaraq ediləcək idarə muayene və qan ölçümlerinde əldə edilən qan dəyərlərinə görə bu tiroid hormon hapı dozum (miqdarı) ayarlanır. Bu hormon həbi ilk verildiğinde kifayət qədər də olsa daha sonra ya çox ya da az gəlir, çünki bədəndə olagelen değişklikler tiroid hormonuna olan ehtiyacı azaldır və ya çoğaltır. Məhz bu səbəbdən doza nizamı üçün xəstənin nəzarət muayeneleri yaptırması şərtdir. Bu muayene ömür boyunca sürmək məcburiyyətindədir. Bu muayenelerin sıxlığı, xəstənin və xəstəliyin vəziyyətinə görə ilk 5 ildə hər üç ayda bir, sonrakı illərdə altı ayda bir 'dir. Bu gerçək də göstərir ki, "Knaserini ameliyatla tamamilə aldıq, qurtarmısan, kontrole də gərək yokklindeki şərhlər doğru, əxlaqi və elmi deyildir. Bir yakınınızın, komşunuzun əməliyyat sonrasında dərman kullanmaması, radyoaktif iyot müalicəsi almamış olması bu tibbi gerçəkləri dəyişdirməz; dərman istifadə etməyişi və ya kontrollere gitmeyişi və ya kontrole dəvət edilmeyişi o yakınınızın və ya komşunuzun sorunudur, tibbi yöndən doğru deyildir.